Endoskopi ve Kolonoskopi Arasındaki Fark Nedir? Hangi Şikâyette Hangisi Yapılır?
Mide yanması, karın ağrısı, şişkinlik, dışkıda kan, kabızlık, ishal ya da açıklanamayan kilo kaybı gibi şikâyetlerde hastaların aklına sık gelen sorulardan biri şudur: Endoskopi mi gerekir, kolonoskopi mi?
Bu iki işlem çoğu zaman birbirine karıştırılır. Aslında ikisi de sindirim sistemini değerlendirmek için kullanılan kamera destekli işlemlerdir; ancak baktıkları bölge farklıdır. Endoskopi daha çok yemek borusu, mide ve onikiparmak bağırsağını inceler. Kolonoskopi ise kalın bağırsak, rektum ve makat bölgesine yakın bağırsak yapılarının değerlendirilmesini sağlar.
Kolonoskopi de aslında bir endoskopi türüdür; ancak günlük kullanımda “endoskopi” denildiğinde genellikle üst sindirim sistemi endoskopisi anlaşılır. Cleveland Clinic, kolonoskopiyi kalın bağırsağın içinin kamera yardımıyla incelendiği bir endoskopi türü olarak tanımlar.
Endoskopi Nedir?
Endoskopi, ucunda kamera ve ışık bulunan ince, esnek bir cihaz yardımıyla vücudun iç yapılarının görüntülenmesidir. Sindirim sistemi için kullanıldığında en sık yemek borusu, mide ve onikiparmak bağırsağı değerlendirilir.
Halk arasında “mide endoskopisi” olarak bilinen işlemde kamera ağızdan ilerletilir. Böylece yemek borusu, mide iç yüzeyi ve onikiparmak bağırsağı doğrudan görülebilir. Gerekirse işlem sırasında biyopsi alınabilir, kanama odağı değerlendirilebilir veya bazı tedavi edici işlemler yapılabilir.
Cleveland Clinic, endoskopinin iç organların yakından görüntülenmesini sağlayan, gerektiğinde doku örneği alma ya da bazı tedavi edici işlemler için de kullanılabilen minimal invaziv bir yöntem olduğunu belirtir.
Kolonoskopi Nedir?
Kolonoskopi, kalın bağırsağın ve rektumun kamera yardımıyla incelenmesidir. İşlem sırasında kolonoskop adı verilen esnek kamera sistemi makattan ilerletilir. Bu sayede kalın bağırsağın iç yüzeyi doğrudan değerlendirilir.
Kolonoskopi yalnızca tanı koymak için yapılmaz. İşlem sırasında polip görüldüğünde uygun hastalarda çıkarılabilir, şüpheli alanlardan biyopsi alınabilir ve bazı kanama odaklarına müdahale edilebilir. Mayo Clinic, kolonoskopinin makattan kanama, bağırsak alışkanlığında değişiklik ve karın ağrısı gibi şikâyetleri araştırmak için kullanılabildiğini; kolon kanseri, inflamatuvar bağırsak hastalığı ve divertiküler hastalık gibi durumların değerlendirilmesine yardımcı olduğunu belirtir.
Endoskopi ve Kolonoskopi Arasındaki Temel Fark Nedir?
Endoskopi ve kolonoskopi arasındaki en temel fark, incelenen sindirim sistemi bölümüdür. Endoskopi üst sindirim sistemine, kolonoskopi ise alt sindirim sistemine bakar.
Endoskopide değerlendirilen bölgeler
Endoskopi ile genellikle şu bölgeler incelenir:
- Yemek borusu
- Mide
- Onikiparmak bağırsağı
Bu nedenle reflü, mide yanması, yutma güçlüğü, mide ağrısı, ülser şüphesi veya mide kanaması gibi durumlarda endoskopi gündeme gelebilir.
Kolonoskopide değerlendirilen bölgeler
Kolonoskopi ile genellikle şu bölgeler incelenir:
- Rektum
- Kalın bağırsak
- Kalın bağırsağın iç yüzeyi
- Gerekli durumlarda ince bağırsağın son kısmı
Bu nedenle dışkıda kan, makattan kanama, uzun süren kabızlık veya ishal, bağırsak alışkanlığında değişiklik, kansızlık ve kolon kanseri taraması gibi durumlarda kolonoskopi planlanabilir.
Hangi Şikâyette Endoskopi Yapılır?
Endoskopi daha çok mide ve üst sindirim sistemi şikâyetlerinde tercih edilir. Hastanın şikâyeti yemek borusu, mide veya onikiparmak bağırsağı kaynaklı düşünülüyorsa endoskopi tanıya yardımcı olabilir.
Endoskopi şu durumlarda gündeme gelebilir:
- Geçmeyen mide ağrısı
- Mide yanması ve reflü şikâyeti
- Yutma güçlüğü
- Lokmaların takılması hissi
- Sebepsiz bulantı ve kusma
- Ağızdan kan gelmesi veya siyah dışkılama şüphesi
- Ülser şüphesi
- Mide kanseri açısından riskli bulgular
- Açıklanamayan kilo kaybı
- Kansızlık araştırması
- Uzun süren hazımsızlık
- Mide polibi veya kitle şüphesi
Her mide yanması olan hastaya hemen endoskopi yapılması gerekmez. Ancak şikâyet uzun sürüyorsa, ilaç tedavisine rağmen geçmiyorsa, yutma güçlüğü, kilo kaybı, kusma, kansızlık veya kanama bulguları varsa endoskopi değerlendirmesi önem kazanır.
Hangi Şikâyette Kolonoskopi Yapılır?
Kolonoskopi daha çok kalın bağırsak ve rektumla ilgili şikâyetlerde kullanılır. Özellikle dışkılama alışkanlığında değişiklik, dışkıda kan veya açıklanamayan kansızlık gibi bulgular ihmal edilmemelidir.
Kolonoskopi şu durumlarda gündeme gelebilir:
- Dışkıda kan görülmesi
- Makattan kanama
- Uzun süren kabızlık
- Uzun süren ishal
- Dışkılama alışkanlığında yeni değişiklik
- İnce dışkılama
- Karın ağrısı ve bağırsak şikâyetleri
- Açıklanamayan kansızlık
- Açıklanamayan kilo kaybı
- Ailede kolon kanseri öyküsü
- Kolon polibi takibi
- Kolon kanseri taraması
- İnflamatuvar bağırsak hastalığı şüphesi
Makattan kanama çoğu zaman hemoroid sanılır. Ancak her kanama hemoroid değildir. Özellikle 40 yaş üzerindeki hastalarda, ailede kolon kanseri öyküsü olanlarda, dışkılama düzeni değişenlerde veya kansızlık eşlik edenlerde kolonoskopi değerlendirmesi daha önemli hale gelir.
Mide Şikâyetlerinde Endoskopi mi Kolonoskopi mi Yapılır?
Mide yanması, reflü, hazımsızlık, mide ağrısı, yutma güçlüğü ve bulantı gibi şikâyetlerde genellikle ilk akla gelen işlem endoskopidir. Çünkü bu şikâyetler çoğunlukla yemek borusu, mide veya onikiparmak bağırsağı ile ilişkilidir.
Örneğin hastada uzun süren reflü, yemek sonrası mide ağrısı, yutarken takılma hissi veya mide kanaması şüphesi varsa üst sindirim sistemi endoskopisi gerekebilir.
Ancak bazı durumlarda mide şikâyeti gibi görünen sorunlar bağırsak sistemiyle de ilişkili olabilir. Bu nedenle hangi işlemin yapılacağı yalnızca şikâyete göre değil; hastanın yaşı, öyküsü, muayene bulguları, kan testleri ve risk faktörleriyle birlikte değerlendirilir.
Bağırsak Şikâyetlerinde Kolonoskopi mi Yapılır?
Dışkıda kan, makattan kanama, uzun süren kabızlık, ishal, karında kramp, dışkı şeklinde değişiklik veya bağırsak alışkanlığında belirgin farklılık varsa kolonoskopi gündeme gelebilir.
Kolonoskopi, kalın bağırsağın iç yüzeyini doğrudan görmeyi sağladığı için polip, tümör, iltihap, ülser, divertikül ve kanama odaklarının değerlendirilmesinde önemlidir.
Özellikle dışkıda kan veya açıklanamayan kansızlık varsa “hemoroiddir” diye düşünerek beklemek doğru değildir. Bu durumda genel cerrahi veya gastroenteroloji değerlendirmesiyle kolonoskopi gerekip gerekmediği belirlenmelidir.
Endoskopi ve Kolonoskopi Aynı Gün Yapılabilir mi?
Bazı hastalarda endoskopi ve kolonoskopi aynı gün yapılabilir. Özellikle hem üst sindirim sistemi hem de bağırsak sistemi ile ilgili şikâyetleri olan hastalarda, doktor değerlendirmesine göre iki işlem aynı seansta planlanabilir.
Örneğin hem mide ağrısı hem de dışkıda kan şikâyeti olan bir hastada, yalnızca tek bölgeyi değerlendirmek yeterli olmayabilir. Yine açıklanamayan kansızlık durumunda hem mide hem bağırsak kaynaklı kanama ihtimali araştırılabilir.
Aynı gün işlem yapılıp yapılmayacağı hastanın genel sağlık durumuna, yaşına, ek hastalıklarına, kullanılan ilaçlara ve işlem hazırlığına göre belirlenir.
Endoskopi ve Kolonoskopi Öncesi Hazırlık Farklı mıdır?
Evet, hazırlık süreci farklıdır. Endoskopi öncesinde genellikle belirli bir süre aç kalmak yeterlidir. Çünkü işlem sırasında mide içeriğinin boş olması gerekir.
Kolonoskopi öncesinde ise bağırsak temizliği yapılır. Bunun için işlemden önce özel diyet, sıvı gıda dönemi ve bağırsak temizleyici ilaçlar verilebilir. Bağırsağın iyi temizlenmesi, işlemin kalitesini doğrudan etkiler. Mayo Clinic Health System, kolonoskopi öncesinde katı gıdalardan kaçınma, ilaç düzenlemeleri ve bağırsak temizliği için özel hazırlık uygulanması gerektiğini belirtir.
Hazırlık yetersiz olursa bağırsak içi net görülemeyebilir ve işlem tekrarı gerekebilir. Bu nedenle kolonoskopi hazırlığı doktorun verdiği talimatlara uygun yapılmalıdır.
Endoskopi ve Kolonoskopi Ağrılı İşlemler midir?
Endoskopi ve kolonoskopi genellikle sedasyon altında, yani hastanın rahatlatıldığı bir işlem süreciyle yapılır. Bu nedenle çoğu hasta işlem sırasında belirgin ağrı hissetmez. İşlem sonrası kısa süreli boğaz hassasiyeti, gaz, şişkinlik veya hafif karın rahatsızlığı olabilir.
Hastaların en büyük kaygısı genellikle “işlem sırasında acı duyacak mıyım?” sorusudur. Günümüzde uygun hazırlık, sedasyon ve deneyimli ekip ile bu işlemler hasta açısından daha konforlu şekilde yapılabilmektedir.
Sedasyon verilen hastaların işlem sonrası aynı gün araç kullanmaması ve yanında refakatçi bulundurması gerekebilir. Bu konuda işlem öncesi bilgilendirme yapılır.
Endoskopi ve Kolonoskopide Biyopsi Alınır mı?
Evet. Her iki işlem sırasında da gerekirse biyopsi alınabilir. Biyopsi, şüpheli görülen dokudan küçük bir örnek alınmasıdır. Bu işlem çoğu zaman hasta tarafından ayrıca hissedilmez.
Endoskopide mide, yemek borusu veya onikiparmak bağırsağından biyopsi alınabilir. Kolonoskopide ise bağırsak iç yüzeyinden örnek alınabilir. Polip görülürse uygun koşullarda çıkarılabilir ve patolojik incelemeye gönderilebilir.
Biyopsi alınması her zaman kanser olduğu anlamına gelmez. Biyopsi; iltihap, enfeksiyon, ülser, polip, reflüye bağlı değişiklikler veya diğer doku farklılıklarını anlamak için yapılabilir.
Kolonoskopide Polip Çıkarsa Ne Olur?
Kolonoskopi sırasında polip görülürse, polibin boyutu ve yapısına göre işlem sırasında çıkarılabilir. Polipler kalın bağırsağın iç yüzeyinden gelişen küçük doku çıkıntılarıdır. Bazı polipler iyi huyludur; bazıları ise zamanla kanserleşme riski taşıyabilir.
Bu nedenle kolonoskopi yalnızca tanı koymak için değil, aynı zamanda koruyucu bir işlem olarak da önemlidir. Poliplerin erken dönemde saptanıp çıkarılması, kolon kanseri riskini azaltmaya yardımcı olabilir.
Polip çıkarıldıktan sonra patolojik inceleme yapılır. Sonuca göre kontrol kolonoskopisinin ne zaman yapılacağı belirlenir.
Endoskopi Sonucunda Neler Görülebilir?
Endoskopi sırasında yemek borusu, mide ve onikiparmak bağırsağının iç yüzeyi değerlendirilir. İşlem sonucunda reflüye bağlı yemek borusu değişiklikleri, gastrit, ülser, mide polipleri, mide fıtığı, kanama odakları veya şüpheli lezyonlar görülebilir.
Endoskopi sonucunda görülen bulgulara göre ilaç tedavisi, yaşam tarzı düzenlemesi, biyopsi takibi veya cerrahi değerlendirme gerekebilir. Özellikle mide fıtığı, reflü cerrahisi veya şüpheli kitle gibi durumlarda genel cerrahi değerlendirmesi önemli olabilir.
Kolonoskopi Sonucunda Neler Görülebilir?
Kolonoskopi sonucunda polip, divertikül, hemoroid, iltihabi bağırsak hastalığı bulguları, ülserler, kanama odakları, darlıklar veya şüpheli kitleler saptanabilir.
Bazı hastalarda kolonoskopi tamamen normal çıkabilir. Normal sonuç, özellikle ciddi hastalık kaygısı yaşayan hastalar için rahatlatıcı olabilir. Ancak şikâyetler devam ediyorsa doktorun önerdiği takip ve ek değerlendirmeler sürdürülmelidir.
Endoskopi mi Kolonoskopi mi Gerektiğine Nasıl Karar Verilir?
Bu karar hastanın şikâyetine göre verilir. Mide, yemek borusu veya üst karın bölgesiyle ilgili şikâyetler ön plandaysa endoskopi; makattan kanama, dışkılama düzeninde değişiklik, kalın bağırsak şikâyetleri veya kolon kanseri taraması gerekiyorsa kolonoskopi daha uygun olabilir.
Ancak bazı durumlarda iki işlem birlikte gerekebilir. Özellikle açıklanamayan kansızlık, kilo kaybı, uzun süren karın ağrısı veya karma sindirim sistemi şikâyetlerinde doktor her iki bölgenin de değerlendirilmesini isteyebilir.
Burada en doğru yaklaşım, hastanın kendi kendine karar vermesi değil; genel cerrahi veya gastroenteroloji değerlendirmesiyle işlem planının yapılmasıdır.
Adana’da Endoskopi ve Kolonoskopi Değerlendirmesi
Mide yanması, geçmeyen mide ağrısı, yutma güçlüğü, dışkıda kan, kabızlık, ishal, bağırsak alışkanlığında değişiklik veya açıklanamayan kansızlık gibi şikâyetler sindirim sistemi açısından değerlendirilmelidir.
Adana’da endoskopi ve kolonoskopi gerekliliği; hastanın şikâyetleri, yaşı, aile öyküsü, muayene bulguları ve tetkik sonuçlarına göre belirlenir. Doğru işlem seçimi, gereksiz gecikmelerin önüne geçmek ve altta yatan hastalığı erken saptamak açısından önemlidir.
Sık Sorulan Sorular
Endoskopi ve kolonoskopi aynı şey mi?
Hayır. Kolonoskopi bir endoskopi türüdür; ancak günlük kullanımda endoskopi denildiğinde genellikle yemek borusu, mide ve onikiparmak bağırsağını inceleyen üst sindirim sistemi endoskopisi anlaşılır. Kolonoskopi ise kalın bağırsak ve rektumu değerlendirir.
Mide ağrısı için endoskopi mi kolonoskopi mi yapılır?
Mide ağrısı, reflü, yutma güçlüğü ve hazımsızlık gibi üst sindirim sistemi şikâyetlerinde genellikle endoskopi düşünülür. Ancak hastanın yaşına, ek bulgularına ve risk durumuna göre farklı değerlendirmeler gerekebilir.
Dışkıda kan varsa kolonoskopi gerekir mi?
Dışkıda kan veya makattan kanama varsa kolonoskopi gerekebilir. Her kanama hemoroid kaynaklı değildir. Özellikle bağırsak alışkanlığında değişiklik, kansızlık veya ailede kolon kanseri öyküsü varsa değerlendirme önemlidir.
Endoskopi ve kolonoskopi aynı gün yapılabilir mi?
Evet. Uygun hastalarda ve doktorun gerekli görmesi halinde endoskopi ve kolonoskopi aynı gün yapılabilir. Bu karar hastanın genel durumuna ve işlem hazırlığına göre verilir.
Kolonoskopi öncesi bağırsak temizliği şart mı?
Evet. Kolonoskopide bağırsak iç yüzeyinin net görülebilmesi için bağırsak temizliği gerekir. Hazırlık iyi yapılmazsa işlem kalitesi düşebilir ve tekrar gerekebilir.
Endoskopide biyopsi alınması kötü bir şey midir?
Hayır. Biyopsi alınması mutlaka kanser şüphesi anlamına gelmez. Gastrit, ülser, enfeksiyon, polip veya doku değişikliklerini anlamak için biyopsi alınabilir.
Endoskopi ve kolonoskopi sindirim sistemi hastalıklarının tanısında önemli işlemlerdir. Endoskopi yemek borusu, mide ve onikiparmak bağırsağını; kolonoskopi ise kalın bağırsak ve rektumu değerlendirir.
Mide yanması, yutma güçlüğü ve mide ağrısı gibi şikâyetlerde endoskopi; dışkıda kan, bağırsak alışkanlığında değişiklik, uzun süren kabızlık veya kolon kanseri taraması gibi durumlarda kolonoskopi gündeme gelebilir. Hangi işlemin gerekli olduğuna hastanın şikâyetleri, muayene bulguları ve risk faktörleri birlikte değerlendirilerek karar verilmelidir.
